خانه - فقه سیاسی - یادداشت سیاسی - فرهنگ و ارتباطات - توضیح آیات اول سوره توبه درباره کشتار یا جنگ

توضیح آیات اول سوره توبه درباره کشتار یا جنگ

به untitled (2)نظر ما در آیات قرآن هیچ مستندی برای فتوای قتال یا جهاد مسلحانه وجود ندارد؛ از جمله در آیات نخست سوره توبه که مورداستناد بسیاری از فقهای معظم قررا گرفته است. البته اسلام جنگ را در شرایط  لازم آن نفی نمی کند، اما فتوای جهاد مسلحانه غیر علمی است؛ بلکه در شرایط خاص، حکم حاکم راهگشا است. این بحث بسیار پیچیده و  دقیق است و لذا در یک نوشته کوتاه امکان بررسی آن نیست. در اینجا فقط یک توضیح ساده و روان از آیات اولیه سوره توبه آمده است و بس.

بین مسلمانان و مشرکین عهدی بود که گروه عمده مشرکین، فسق و پیمان شکنی کردند. در این جا خداوند به پیامبر می فرماید که:

  1. چون گروه عمده آنان، پیمان شکستند، پس شما هم نسبت به آنان از پیمان خارج می شوید: «بَرَاءَةٌ مِّنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ إِلىَ الَّذِينَ عَاهَدتمُّ مِّنَ الْمُشْرِكِينَ» برائت، 1.
  2. چهار ماه به آنان مهلت بده تا در صورت توبه و پذیرش حق، برادر دینی تان باشند و زمان در اختیار آنان باشد؛ «فَسِيحُواْ فىِ الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشهُرٍ» برائت، 2 .
  3. این مساله را به مشرکین پیمان شکن در مراسم حج برگ «اعلام» کن تا غافلانه در دام نیفتند: وَ أَذَانٌ مِّنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ إِلىَ النَّاسِ يَوْمَ الحَجّ‏ الْأَكْبرِ أَنَّ اللَّهَ بَرِى‏ءٌ مِّنَ الْمُشْرِكِينَ وَ رَسُولُهُ … توبه، 3.
  4. پیمانتان را با کسانی که عهد شکنی نکرده اند، تا پایان مدت آن، نگه دارید؛ «إِلَّا الَّذِينَ عَاهَدتُّم مِّنَ الْمُشْرِكِينَ ثم لَمْ يَنقُصُوكُمْ شَيْاً وَ لَمْ يُظَاهِرُواْ عَلَيْكُمْ أَحَدًا فَأَتِمُّواْ إِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ إِلىَ‏ مُدَّتهِمْ». برائت، 4.
  5. پس از گذشت این چهار ماهی که به آنان فرصت داده شده است، باید به کشتار آنان پرداخت؛ «فَإِذَا انسَلَخَ الْأَشهُرُ الحُرُمُ فَاقْتُلُواْ الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدتُّمُوهُمْ وَ خُذُوهُمْ وَ احْصُرُوهُمْ وَ اقْعُدُواْ لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ فَإِن تَابُواْ وَ أَقَامُواْ الصَّلَوةَ وَ ءَاتَوُاْ الزَّكَوةَ فَخَلُّواْ سَبِيلَهُمْ». توبه، 5. حکم قتل حکم قتل است نه حکم قتال و حکم قتال هم حکم قتال است و ضوابط قتال و قتل تفاوت هایی دارد. این مساله مغفول مانده است.
  6. در این میان اگر کسانی قصد بررسی دین اسلام برای پذیرش داشت، به وی پناه داده می شود و پس از بررسی، او را به مأمن خودش بازگردانده شود؛ «وَ إِنْ أَحَدٌ مِّنَ الْمُشْرِكِينَ اسْتَجَارَكَ فَأَجِرْهُ حَتىَ‏ يَسْمَعَ كلَامَ اللَّهِ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُ ذَالِكَ بِأَنهٌّمْ قَوْمٌ لَّا يَعْلَمُونَ» برائت، 6.
  7. با اینکه شما به عهد و پیمان وفا می کنید، اما بیشتر مشرکین، اهل عهد و پیمان نیستند و اکنون که این مسأله بر شما روشن شد، دیگر با سران شرک عهدی مبندید که انان عهد شکنند! شما تنها به همان عهدی که بسته اید، وفادار بمانید و بس: «كَيْفَ يَكُونُ لِلْمُشْرِكِينَ عَهْدٌ عِندَ اللَّهِ وَ عِندَ رَسُولِهِ إِلَّا الَّذِينَ عَاهَدتُّمْ عِندَ الْمَسْجِدِ الحَرَامِ فَمَا اسْتَقَمُواْ لَكُمْ فَاسْتَقِيمُواْ لهُمْ». برائت 7.
  8. هر چند که بیشتر اینان که هنوز پیمان نشکسته اند نیز، اگر در توان خود ببینند، اهل پیمان شکنی اند و رعایت پیمان تکوینی خویشاوندی و پیمان تشریعی تعهدات خود در حق مؤمنین نخواهند کرد؛ «كَيْفَ وَ إِن يَظْهَرُواْ عَلَيْكُمْ لَا يَرْقُبُواْ فِيكُمْ إِلاًّ وَ لَا ذِمَّةً يُرْضُونَكُم بِأَفْوَاهِهِمْ وَ تَأْبىَ‏ قُلُوبُهُمْ وَ أَكْثرهُمْ فَاسِقُونَ» برائت، 8.
  9. دلیل این سخن هم روشن است، اینکه آنان پیشتر که در موضع قدرت بودند، در برابر به دست آوردن بهره اندکی، آیات الهی را رها می کردند و راه را برای دین داری بستند؛ «اشْترَوْاْ بِآيَاتِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَصَدُّواْ عَن سَبِيلِهِ إِنّهُمْ سَاءَ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ». برائت، 9.
  10. البته گمان نکنید که اینان فقط در گذشته چنان بوده اند، الان هم استعداد ظلم به خویشان مسلمان و نیز شکستن پیمان دارند و در حقیقت متجاوزانند؛ «لَا يَرْقُبُونَ فىِ مُؤْمِنٍ إِلاًّ وَ لَا ذِمَّةً وَ أُوْلَئكَ هُمُ الْمُعْتَدُونَ». برائت، 10.
  11. به هر روی، همین گروه از افرادی که در حقیقت متجاوزند و اکنون در پیمان شما هستند، اگر توبه کنند، برادر شما خواهند شد؛ «فَإِن تَابُواْ وَ أَقَامُواْ الصَّلَوةَ وَ ءَاتَوُاْ الزَّكَوةَ فَإِخْوَانُكُمْ فىِ الدِّينِ وَ نُفَصِّلُ الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ». برائت، 11.
  12. ولی اگر همین گروه[1] نیز پیمان شان را شکستند، شما به قتال با «سران کفر»ی با این شرایطی که در آن هستیم و آیات به آن اشاره کردند، بپردازید؛ براستی که هیچ پیمانی را نمی گزاراند؛ باشد که دست از فتنه گری بردارند که اگر چنین شود، دیگر مقاتله لازم نیست و گسترش اسلام بدون جنگ رخ خواهد داد. «وَ إِن نَّكَثُواْ أَيْمَانَهُم مِّن بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَ طَعَنُواْ فىِ دِينِكُمْ فَقَاتِلُواْ أَئمَّةَ الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَا أَيْمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنتَهُونَ». توبه، 12. بحث این آیه به صورت مفصل در رساله آمده است؛ آنجا که از علت قتال بحث شده است که کفر است یا پیمان شکنی یا غصب یا … . به هر حال بر خلاف برداشت عرفی ای که بزرگان نیز به آن گراییده اند، ائمه کفر بودن علت تحقق حکم قتال نیست.
  13. مبادا نگران مقاتله با سرکردگان و افراد حامی آنان (که البته در آن زمان به دلیل مسائل قومیتی سرسختانه، عموم یک قوم را در بر می گرفت) باشید. اینان هستند که کانون همه پیمان شکنی ها و ستم ها هستند؛ همینانند که پیمان شان را شکستند و همت کردند به اخراج حضرت رسول و آنان بودند که نخستین بار، ستم به شما را آغاز کردند، نه لزوما همه افراد عادی از مشرکین: «أَ لَا تُقَاتِلُونَ قَوْمًا نَّكَثُواْ أَيْمَنَهُمْ وَ هَمُّواْ بِإِخْرَاجِ الرَّسُولِ وَ هُم بَدَءُوكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ أَ تخْشَوْنَهُمْ فَاللَّهُ أَحَقُّ أَن تخْشَوْهُ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ». توبه، 13.
  14. نگران نباشید! از خشم و کینه آنان نترسید و با آنان بجنگید تا دست الهی باشید در تعذیب آنان. با این کار دل مؤمنین نیز آرام خواهد گرفت؛ «قَاتِلُوهُمْ يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ بِأَيْدِيكُمْ وَ يُخزِهِمْ وَ يَنصُرْكُمْ عَلَيْهِمْ وَ يَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ مُّؤْمِنِينَ ؛ وَ يُذْهِبْ غَيْظَ قُلُوبِهِمْ وَ يَتُوبُ اللَّهُ عَلىَ‏ مَن يَشَاءُ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ» برائت، 14 و 15. در پایان نیز از علت ابتلای الهی در امر قتال با سران مخوف کفر و نیز مشرکین پیمان شکن یاد می شود؛ اینکه خوبان و بدان وانمایی شوند.

————————————————————————————————————

[1]. علامه طباطبایی می گویند که این گروه، ربطی به بحث کنونی آیه ندارد! و یک گروه و شرایط دیگری است. ترجمه الميزان، ج‏9، ص 212. ولی دقت کافی نشان می دهد مجموعه این آیات کاملا به هم مرتبط است. ایشان هم چنین در صفحه 211 نیز بخشی از بحث را در هم آمیخته اند.

درباره ی مدیر

همچنین ببینید

امیرکاوی معنای «عضو» از کتب لغت

بسم الله الرحمن الرحیم بررسی مفاد کتب لغت موجود در نرم افزار قاموس دو نشان ...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *